Koca Râgıb Paşa

1694-1699 yılları arasında İstanbul'da doğduğu tahmin edilen Râgıb Paşa, kâtiplik ve diplomatlık yoluyla bürokraside yükseldi. 1741'den itibaren reîsülküttâblık (baş kâtiplik) görevinde bulundu; 1744-1757 yılları arasında Mısır, Aydın, Sayda, Rakka, Halep ve Şam valiliklerinde görev yaptı.

28 Şubat 1757'de sadrazamlığa getirildi ve 8 Nisan 1763'teki ölümüne kadar bu görevde kaldı. Sadrazamlığı döneminde, Yedi Yıl Savaşları'na (1756-1763) Osmanlı Devleti'ni dahil etmeyen barışçı bir dış politika izledi.

24 Ramazan 1176'da (8 Nisan 1763) vefat etti; Koska'da, kendi külliyesindeki mektebe bitişik türbesine defnedildi.

Râgıb Paşa, olgun dönem Divan şiirinin, özellikle Nâbî'nin öncülük ettiği ve sebk-i Hindî estetiğinden beslenen hikemî (düşünce/hikmet) üslubun en güçlü temsilcilerinden biridir. Çağdaşları, onun olağanüstü zengin kelime dağarcığını övmüştür.

Devlet adamlığı ile şairliği aynı kişilikte birleştiren Râgıb Paşa'nın şiirleri, hayat tecrübesinden süzülmüş gözlemlerle, aforizma niteliğinde beyitlerle doludur.

Dîvân-ı Râgıb— şiirlerini içeren eseridir; ölümünden sonra Müstakimzâde tarafından derlenip Bulak'ta 1253'te basılmıştır.

Sefînetü'r-Râgıb — kelâm, felsefe, hadis, fıkıh ve çeşitli ilimlere dair notlarını içeren Arapça ansiklopedik bir derlemedir (1757-1763).

Ayrıca resmî yazışmalarını içeren Münşeât-ı Râgıb, Osmanlı-Safevi diplomatik görüşmelerini konu alan Tahkīk ve Tevfîk (1741-1744) ve Belgrad'ın fethini anlatan Fethiyye-i Belgrad (1739) adlı eserleri bulunmaktadır.

1. Kitaplara olan düşkünlüğünü anlattığı ünlü beytinden

Çünki yoktur enîs-i hücre-i gam
Râgıbâ sohbetim kitâb iledir

Yaklaşık anlamıyla: “Çünkü gam hücremde (mahzun odamda) bir dost yoktur; ey Râgıb, benim sohbetim kitapla beraberdir.” Beyit, bir devlet adamının yalnızlığını kitaplarla giderdiğini anlatan, Râgıb Paşa'nın en çok anılan mısralarından biridir.

2. Hikemî üslubunun tipik bir örneği olan, dilden dile dolaşmış bir beytinden (berceste)

Turfa dükkân-ı hikemdir bu köhen tâk-ı felek
Ne ararsan bulunur derde devâdan gayrı

Yaklaşık anlamıyla: “Bu eski felek kubbesi (dünya), ne tuhaf bir hikmet dükkânıdır — ne ararsan bulunur, yalnız derde devâ bulunmaz.” Bu beyit, tek başına dilden dile dolaşan bir “berceste” (özellikle güzel bulunup meşhur olmuş tek beyit) olarak da anılır; Râgıb Paşa'nın hikemî şiirinin özlü, aforizma niteliğindeki üslubunu örnekler.

• Doğum-ölüm: 1694-1699 civarı, İstanbul – 24 Ramazan 1176/8 Nisan 1763, İstanbul
• Dönem: 18. yüzyıl
• Görevleri: Reîsülküttâblık, çeşitli valilikler, sadrazamlık (1757-1763)
• Bilinen yönü: Hikemî (düşünce) şiirinin en olgun temsilcilerinden biri; devlet adamı-şair
• Eserleri:Dîvân-ı Râgıb, Sefînetü'r-Râgıb, Münşeât-ı Râgıb, Tahkīk ve Tevfîk, Fethiyye-i Belgrad

Mehmet Yılmaz Akbulut, “Râgıb Paşa”, TDV İslâm Ansiklopedisi, islamansiklopedisi.org.tr/ragib-pasa (erişim: 2026). “Turfa dükkân-ı hikemdir” beyti, edebiyatvesanatakademisi.com dahil, berceste derlemesi yapan birden fazla bağımsız kaynaktan (ör. godulkoyu.wordpress.com, recepsen.com) çapraz doğrulandı.